| Festival |
| Pirandelloconcours 2009-2010 voor amateurtoneelspelers en -vertellers | |
|
Il poeta è un fingitore
finge così completamente
che arriva a fingere che è dolore
il dolore che davvero sente.
De dichter is een veinzer
die zozeer opgaat in het doen alsof
dat hij tenslotte veinst pijn te zijn
de pijn die hij in werkelijkheid voelt.
O poeta é um fingidor.
Finge tão completamente
Que chega a fingir que é dor
A dor que deveras sente.
Uit: Psicografia Fernando Pessoa |
| In het seizoen 2009-2010 zal het derde Pirandello Festival plaatsvinden in Helmond. Het succes van de in 2005 en 2007 nog incidenteel georganiseerde festivals heeft de Stichting Luigi Pirandello doen besluiten het evenement structureel voort te zetten langs de tijdbalk 2010-2012-2014-2016-2018 [1]. In een beleidsnota heeft de stichting het perspectief van het Pirandellofestival vastgelegd. |
| Belangrijk onderdeel van het festival 2009-2010 is, naast o.a. professioneel toneel, een filmproject, twee educatieve projecten voor het basis- en voortgezet onderwijs, een tentoonstelling, het concours voor amateur-spelers en -vertellers. |
Ook vertellers
Het Pirandelloconcours is nog volop in ontwikkeling. Konden tot nu toe alleen al dan niet vaste gezelschappen deelnemen aan de wedstrijd, in de derde versie worden ook vertellers toegelaten. Dit is het directe gevolg van een aanbeveling van de jury in 2007, die zich tijdens de prijsuitreiking zeer lovend uitliet over het niveau van de deelnemers aan het onderdeel «vertelcircuit» en de organisatie het advies gaf hen een beter podium te geven. |
Centraal thema: Doen alsof (je doet alsof)
Een andere verandering betreft het stuk of het verhaal waarmee deelnemers zich op het concours presenteren. In 2010 zal niet meer de verplichting gelden een specifiek werk van Pirandello op te voeren. In plaats daarvan zal een thema uit het werk van de schrijver uitgangspunt zijn. De organisatie wil daarmee aanhaken bij een van haar nieuwe beleidsuitgangspunten: verruiming van het festivalprogramma waarin alles rond het integrale werk van Pirandello geconcentreerd is, tot een programma dat een bredere opzet heeft waarin Pirandello vooral de inspirator is. |
Marathonweekend
Een derde belangrijke wijziging is dat het concours in één lang weekend volledig afgewikkeld zal worden. Deelnemers kunnen daardoor gemakkelijker de presentaties van elkaar bijwonen en zij kunnen gezamenlijk de prijsuitreiking bijwonen. Verder is niet onbelangrijk dat zij ook met andere facetten van het Pirandellofestival in zijn geheel kennis kunnen maken. |
Wie kunnen deelnemen?
Gezelschappen en spelers/vertellers uit heel Nederland en Vlaanderen [2] zullen hun krachten kunnen meten in het spelen en vertellen van werk, gebaseerd op het pirandelliaanse thema «Doen alsof (je doet alsof)». De kwaliteit van gezelschap en/of regisseur staat voorop bij het selecteren van het deelnemersveld. Verder spelen een belangrijke rol de keuze van het te spelen toneelstuk, resp. het te vertellen verhaal, of het belang van een gemaakte bewerking, en de geografische spreiding van de deelnemende groepen. |
Buiten mededinging
Het staat de deelnemers, vertellers en toneelspelers, vrij zich met instemming van de organisatie buiten mededinging te presenteren. De jury zal ook deelnemers buiten mededinging in het juryrapport opnemen. |
De opzet van het concours
In de opzet van het derde Pirandelloconcours wordt aan verenigingen of ad-hocgezelschappen, en deze keer ook aan vertellers, niet alleen de gelegenheid geboden hun kunst en kunnen te vertonen, maar ook zich aan elkaar te verrijken, resp. zich met elkaar te meten. Daarom wordt in dit concours nadrukkelijk een onderscheid gemaakt tussen het voortraject en de uiteindelijke presentatie. |
 |
| Winnende voorstelling concours 2007: «Iemand niemand en Dirk» |
| | |
Het voortraject
In het voortraject zal veel aandacht worden geschonken aan de aspecten «onderlinge kennismaking» en «uitwisseling». Uitwisseling is een belangrijke voorwaarde in het leerproces. Gezelschappen en individuele spelers/vertellers worden immers sterker door kennis te maken met de vergelijkbare ambities van anderen en de confrontatie aan te gaan met andermans voorbereidingen en optredens. |
| Met dit doel voor ogen is aan Yves van den Boogaard, winnend regisseur concours 2005, gevraagd een workshop voor deelnemende regisseurs en toneelspelers in het voortraject van het festival te verzorgen rond het thema «Doen alsof (je doet alsof)». Ook de kennismaking en omgang met repertoire zal aandacht krijgen. Onder het steekwoord «Pirandello» gaat immers de uitdaging verborgen om kennis te maken met, resp. te komen tot een nieuw, ander repertoire. |
| Daarnaast zullen deelnemers in de gelegenheid gesteld worden midden in het aanlooptraject een bijzondere voorstelling van «Hendrik IV», een van de hoofdwerken van Pirandello, bij te wonen, resp. met de regisseur in gesprek te gaan. |
 |
| Een verteller tijdens het eerste Pirandello Festival in 2005 |
| | |
Het verplichte thema
Thema van festival, c.q. concours is: Doen alsof (je doet alsof). De formulering geeft de enorme gecompliceerdheid van het vraagstuk van de werkelijkheid weer, waar Pirandello steeds weer op terugkomt. In zijn leven en ook in zijn werk speelt het thema schijn en werkelijkheid een grote rol. Zo creëert Pirandello volgens de biograaf Camilleri al vroeg in zijn leven het beeld van de verwisselde zoon, schept hij gewild of niet een mythe rondom zijn geboorte op de plek Kaos. Ook de ernstige vorm van paranoia waaraan Pirandello’s vrouw vanaf 1904 leed, en waarmee de schrijver 16 jaar lang pijnlijk in huis werd geconfronteerd, kan in verband worden gebracht met de grote aandacht van de schrijver voor het thema. Wat is waan, wat realiteit, zijn vragen de steeds weer aan zijn werk ten grondslag liggen en ons met de absurditeit van het leven confronteren.
Enkele voorbeelden van werk waarin het thema terug te vinden is: |
- De romans «Wijlen Mattia Pascal» (Il fu Mattia Pascal) en het pas heruitgegeven «Dagboek van Serafino Gubbio, cameraman»
- De toneelstukken «De zotskap» (Il berretto a sonaglia) en «Zo is het (of zo lijkt het)» (Così è (se vi pare)), «Wanneer men iemand is» (Quando si è qualcuno), «Hoe wil je me hebben» (Come tu mi vuoi)
- Verhalen als «De vleermuis», «De pijn om zo te leven», «De schaduw van de wroeging», «De waarheid», «Wanneer men het begrijpt» en «Gesprekken tussen het Grote Ik en het kleine ik».
|
| Het thema is met name ook ontleend aan het toneelstuk «Hendrik IV» (Enrico IV). Dit toneelstuk zal daarom ook met een professionele opvoering een bijzondere plaats krijgen in het festival 2009-2010, een opvoering die in de aanloop naar het concours ook prachtig zal passen in de voorbereidingen van de deelnemers aan het concours. |
| Alleen al vanuit Pirandello’s leven en vanuit zijn werk is het dus interessant het identiteitsthema «doen alsof je doet alsof» als centraal uitgangspunt voor deelnemende groepen en individuen te benoemen en te hanteren. Het hoe en waarom van dit verwarrende «doen alsof» vraagt dan alle nadruk. Vragen komen op als: Wat beweegt iemand als Hendrik IV alias de Romeinse edelman überhaupt om rollen te spelen, incidenteel of continu? Wat beweegt hem in het verleden te gaan leven en niet terug te keren naar het heden? Wat daarin is ziekte, psychische nood, zijn waan en werkelijkheid wel te scheiden? (Voor meer informatie over en rondom Hendrik IV zie het appendix.) |
| Maar ook vanuit een meer moderne invalshoek is de vraag, wie we zijn, gerechtvaardigd. We kunnen identiteit dan allereerst als een actueel probleem zien in een wereld waarin migratie en vertrek net zo gewoon lijken te zijn geworden als honkvastheid en territoriumdrift en beide dus op elkaar botsen. In de gangbare ontwikkelingspsychologie is het zoeken van identiteit een typisch puberteitsprobleem, een probleem dat doorgaans opgelost wordt of zich juist niet oplost en een leven lang voor moeilijkheden zorgt. |
| Een mogelijk nog interessantere invalhoek ontstaat als we «doen alsof» vanuit gedrag bekijken? Is «doen alsof» niet het normale menselijke gedrag. Is spelen niet een van de voornaamste kenmerken, iets dat Johan Huizinga al samenvatte in het begrip «homo ludens», de «spelende mens»? Is het niet onderdeel van ons creatieve talent? En als het minder eufemistisch uitgedrukt wordt, is «doen alsof» dan niet hetzelfde als liegen? Is het zoeken van de waarheid een grondkenmerk van de mens, een eervolle benadering van de soort? Of moeten we het liegren in dit opzicht eens beter tegen het licht houden, zoals Stine Jensen betoogt [3]. Meten niet miljoenen mensen zich heden ten dage minstens een second life, zo niet meerdere identiteiten aan op het internet? En is dat niet net zoals als toneelspelen in een «play within play» de meest ingewikkelde en evolutionair verst reikende vorm van menselijke cultuur? «Doen alsof je doet alsof», zoals Tijs Goldschmidt het noemt? |
|
Kortom: «doen alsof (je doet alsof)» is niet alleen een pirandelliaans thema, het is een onderwerp dat de mens tot op vandaag en naar het schijnt nog steeds in toenemende mate bezighoudt. |
|
Informatie
- Praktische informatie
- Appendix «Hendrik IV»
- Reglement |
|
| ____________________ |
- 2018 is als horizont gekozen, omdat de provincie Noord-Brabant en BrabantStad in 2007 hebben besloten mee te laten dingen naar de titel van culturele hoofdstad van Europa in dat jaar. BrabantStad is het stedelijk netwerk van de vijf grote Brabantse steden Breda, Eindhoven, Helmond, ’s-Hertogenbosch en Tilburg én de provincie Noord-Brabant. Zie www.brabantstad.nl.
- Anderstalige optredens vanuit het buitenland zijn in principe ook mogelijk.
- Stine Jensen, «De passie van Stine Jensen: Leugenaars», Rotterdam 2006.
|
|
Praktische informatie
